THE ROLE OF GREEN INNOVATION AND COMPETITIVE INDUSTRIAL PERFORMANCE IN DETERMINING ENVIRONMENTAL QUALITY IN TURKIYE: AN AUGMENTED ARDL APPROACH

Türkiye’de ekonomik büyüme ve sanayileşme süreci, üretim kapasitesinin artmasına ve refah düzeyinin yükselmesine katkı sağlarken çevresel kalite üzerinde önemli baskılar

oluşturmaktadır. Artan enerji kullanımı, yoğun kaynak tüketimi ve şehirleşme eğilimleri çevresel sürdürülebilirliği kalkınma politikalarının merkezine taşımaktadır. Bu nedenle çevresel kalitenin hangi ekonomik, teknolojik ve yapısal faktörler tarafından belirlendiğinin ortaya konulması Türkiye’nin düşük karbonlu kalkınma ve net sıfır emisyon hedefleri açısından kritik önem taşımaktadır. Bu çalışma Türkiye’de çevresel kalitenin belirleyicilerini yeşil inovasyon ve rekabetçi sanayi performansı ekseninde incelemeyi amaçlamaktadır. Çevresel kalite göstergesi olarak yük kapasite faktörünün kullanıldığı çalışmada ekonomik büyüme, yeşil inovasyon, rekabetçi sanayi performans endeksi ve şehirleşmenin etkileri 1992–2023 dönemi için Augmented ARDL yöntemiyle analiz edilmiştir. Ampirik bulgular uzun dönemde ekonomik büyümenin çevresel kalite üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık yeşil inovasyonların çevresel kaliteyi iyileştirici yönde etkilediği ancak bu etkinin görece sınırlı düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Rekabetçi sanayi performans endeksinin ise çevresel kalite üzerinde güçlü ve negatif yönlü bir etkisi bulunmaktadır. Bu durum sanayi rekabetçiliğinin mevcut yapısıyla çevresel baskıları artırabildiğine işaret etmektedir. Şehirleşmenin uzun dönemde anlamlı bir etkisinin bulunmaması çevresel kalite üzerindeki etkilerin daha çok üretim ve teknoloji temelli dinamiklerden kaynaklandığını göstermektedir. Kısa dönem sonuçları ise özellikle kentleşmenin geçiş sürecinde çevresel kaliteyi artırıcı etkiler yaratabileceğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular Türkiye’nin net sıfır emisyon hedeflerine ulaşabilmesi için yeşil inovasyon kapasitesinin artırılması ve sanayi süreçlerinin çevre dostu üretim tekniklerine dönüştürülmesinin kritik olduğunu göstermektedir. Çalışma elde edilen sonuçlar çerçevesinde sürdürülebilir kalkınma amaçlarıyla uyumlu olarak özellikle Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları 9 (Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı), 11 (Sürdürülebilir Şehirler) ve 13 (İklim Eylemi) kapsamında politika önerileri sunmaktadır.