Türkiye’de Kendi Hesabına Çalışanların Kayıt Dışı Çalışmalarına Neden Olan Faktörler

Kayıt dışı istihdam olgusu, Türkiye işgücü piyasaları için önemli bir problem olmaya devam etmektedir. Kendi hesabına çalışanlar grubu kayıtdışılığın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de kendi hesabına çalışanlar arasında kayıtdışılığa neden olan faktörleri belirleyerek, bu probleme ilişkin sosyal politika araçları bağlamında öneriler geliştirmektir. Çalışmada TÜİK tarafından gerçekleştirilen 2022 yılı Türkiye İşgücü İstatistikleri Mikro Veri Seti içerisinden filtreleme yapılarak elde edilen 42.384 kendi hesabına çalışana ait veri kullanılmıştır. Elde edilen verilerle, bireyin sosyal güvenlik sistemine kayıtlılık durumu (kayıt dışı/kayıtlı) kukla değişken olarak belirlenmiş; demografik ve çalışma hayatına ilişkin değişkenlerin kayıtdışılık üzerindeki etkileri lojistik regresyon modeli aracılığıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre demografik faktörler açısından; kadın olmak, ileri yaşta olmak, yurtdışı doğumlu olmak, eğitim seviyesi düşük olmak, doğu bölgelerinde yaşamak ve dikkat çekici olarak evli olmak ile hane halkı reisi olmak kendi hesabına çalışanlar arasında kayıdışılık ihtimalini artırmaktadır. Çalışma hayatına ilişin faktörler açısından ise; tarım sektöründe faaliyette bulunmak, evden çalışmak, ek iş yapmamak, nitelik gerektirmeyen meslek grubunda olmak ve kısa süreli ticari faaliyetlerde bulunmak kayıtdışılık ihtimalini artırmaktadır. Elde edilen bulgular ışığında, Türkiye’de kendi hesabına çalışanlarda kayıtlılığı artırabilmenin sadece denetim odaklılık ile değil aynı zamanda bakım yükümlülüğü ve bölgesel, sektörel ve mesleki dengesizlikleri dikkate alan, maliyet düşürücü ve daha esnek sosyal güvenlik sistemleriyle mümkün olabileceğini ortaya koymaktadır.