Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarının Yerel Yönetimlerde Merkeziyetçilik, Özerklik ve Yerel Demokrasi Dengesi

Büyükşehir statüsü kazanan illerde, yerel yönetim türlerinden biri olan il özel idarelerinin kaldırılmasının ardından, merkezi yönetimin taşra teşkilatlarının faaliyetlerini sürdürebilmesi amacıyla Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları (YİKOB) kurulmuştur. Bu yapılar, kuruluşlarının ilk dönemlerinde zayıf kurumsal ve mali bir yapıya sahipken, yapılan yasal düzenlemelerle birlikte yerelde önemli bir aktör haline gelmiştir. Özellikle, yerel yönetim birimi olmamalarına rağmen kamu tüzel kişiliğine ve özel bütçeye sahip olmaları, bu yapının gücünün temel kaynağını oluşturmaktadır. Ancak büyükşehir belediyelerinin oluşturulmasının arka planında, güçlü yerel yönetimler inşa etme hedefi bulunmaktadır. Bu durum, yerel düzeyde bir yanda güçlü bir yerel yönetim birimi, diğer yanda ise doğrudan merkezi otoriteye bağlı ve yerel yönetim niteliği taşımayan bürokratik bir yapı arasında bir denge kurulmasına neden olmuştur.

Bu çalışma, Türkiye'deki YİKOB’ların merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasındaki rolünü analiz etmektedir. YİKOB’un kuruluş amacı, merkezi idarenin taşra teşkilatlarında yatırımların etkin bir şekilde izlenmesini ve koordine edilmesini sağlamaktır. Ancak, bu yapıların işleyişi, yerel özerklik ve demokratik katılım açısından çeşitli tartışmaları beraberinde getirmektedir. Çalışma, YİKOB’un yetki ve sorumluluklarının yerel özerklik ilkesi ve yerel demokrasi üzerindeki etkilerini incelemeyi ve bu yapıların yerel yönetimlerin işlevselliği üzerindeki olumlu ve olumsuz sonuçlarını tartışmayı hedeflemektedir. Yapılan değerlendirmeler kamu yöneticileri, yerel yönetimler ve bu alanda araştırma yapanlar açısından önemli bilgiler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kamu Yönetimi, Yerel Yönetimler, Demokrasi, Özerklik, Âdem-i Merkeziyetçilik, YİKOB.