Üç Gün Savaşı: Kırgızistan ve Tacikistan arasında 2021’de Yaşanan Sınır Çatışmaları

Aydın, Gülşen

Bildiri Özet Bildiri Uluslararası 2021

Üç Gün Savaşı: Kırgızistan ve Tacikistan arasında 2021’de Yaşanan Sınır Çatışmaları

Gülşen Aydın

4. Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Kongresi ss. 52–53 · Trabzon · 01.09.2021–04.09.2021 · 01.09.2021

Özet

ÜÇ GÜN SAVAŞI: KIRGIZİSTAN VE TACİKİSTAN

ARASINDA 2021’DE YAŞANAN SINIR ÇATIŞMALARI

Gülşen Şeker AYDIN / Atatürk Üniversitesi

Özet

Çalışma, Orta Asya cumhuriyetlerinden Kırgızistan ve Tacikistan

arasında 28 Nisan 2021’de başlayıp üç gün devam eden

çatışmalara odaklanmaktadır. Fergana Vadisi’ni paylaşan

Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan arasında sınır, toprak ve su

kaynaklarının kullanımı ile ilgili anlaşmazlıklar Sovyetler Birliği

dağıldıktan sonra çözüme kavuşmamıştır ve zaman zaman

sürtüşmeler görülmektedir. Ancak, 28 Nisan’da başlayan olaylar,

ağır silahların kulanılması ve bugüne kadar görülmemiş düzeyde

kan dökülmesine yol açması nedeniyle önemlidir.

Olaylar, Tacikistanlı görevlilerin Golovnoy Su Rezervuarı'na

gözlem kameraları yerleştirmeye çalışması sonucu başlamıştır.

28 Nisan’da yaşanan gerginlik, 29 Nisan’da Golovnov'a yakın

yerlerde yaşayan Kırgız ve Taciklerin birbirini taşlaması ile

devam etmiştir. İki ülke sınır birliklerinin devreye girmesi ile

çatışma büyümüş; bölgeye hem Kırgızistan hem de Tacikistan,

zırhlı araçlarla asker sevkiyatı yapmıştır. Çatışmalar sonucu 35

Kırgız ve 19 Tacik hayatını kaybetmiş; evler, okullar ve dükkanlar

zarar görmüş ve çevredeki köylerdeki halk tahliye edilmiştir.

Çatışmaların ardından, Bişkek ve Duşanbe, 5 Haziran’da

birliklerini ve askeri teçhizatı sınırdan çekmeyi ve sınır

karakollarını sınırdan 3 km uzağa çekmeyi de içeren 9 maddelik

bir anlaşma imzalamış olsalar da, bu anlaşmaya güvenmek pek

mümkün değildir. Nitekim, anlaşmanın imzalanmasından bir ay

sonra sınırdaki Kırgız ve Tacik silahlı kuvvetleri arasında

yaşanan çatışmada yine can kaybı yaşanmıştır.

Çalışmanın amacı, bu çatışmanın temel nedenlerini ve çözümün

nasıl sağlanabileceğini ortaya koymaktır. Çalışma temel olarak

sorunun toprak değişimi gibi yöntemlerle çözülemeyeceğini,

bunun yerine su kaynakları, toprak ve otlakların adil

paylaşımının sağlanmasına yönelik uzlaşmaya varılması, su

kaynakların daha verimli kullanılmasının sağlanması, toprak

anlaşmazlığının önemli bir nedenini oluşturan Voruk ile

Tacikistan arasındaki karayolunun güvenliğinin sağlanması ve

bölgede bir arada yaşayan halklar arasında güveni tesis etmeye

dönük çalışmalar yürütülmesinin gerekli olduğunu öne

sürmektedir.

Bunu yaparken öncelikle sorunun tarihsel gelişimi

incelenmektedir. Bu bağlamda, Sovyetler Birliği döneminde

bölgedeki sınırların nasıl çizilip, zamanla kimi değişikliklerin

nasıl ve neden yapıldığı incelenecektir. Böylelikle, Kırgızların savunduğu 1955 itibari ile yapılan düzenlemelerin ve Taciklerin

savunduğu 1924-1927 yılları arasındaki düzenlemelerin nasıl

ortaya çıktığına ışık tutulacaktır. Ayrıca, Sovyet dönemi boyunca

Orta Asya’daki cumhuriyetler arasındaki sınırlarına yüklenen

anlamın bugünden farklı olduğunun, birçok kanal, sulama ve alt

yapı sistemlerinin bugün arasında anlaşmazlık yaşanan

devletlerin sınırlarına dikkat edilmeden inşa edildiğinin altı

çizilecektir.

Sonraki bölümde, 2021 yılında yaşanan çatışmalar ve sonuçları

incelenecek; can ve mal kaybının yanı sıra bir arada yaşayan

Kırgız ve Taciklerin birbirine gitgide daha düşman haline

geldiğine dikkat çekilecektir. Sovyetler Birliği’nin yıkılması ile

birlikte eski Sovyet cumhuriyetlerinin sınırları kağıt üzerinde

olmaktan uzaklaşıp gerçek sınırlar haline geldiğinde su

kaynakları, tarım arazileri, arsalar ve otlakların kullanılması

üzerine birçok çatışma çıktığı vurgulanacaktır. Kırgızistan ve

Tacikistan arasındaki 970 km uzunluğa sahip sınırın sadece 504

km kadarı üzerinde anlaşmaya varılıp, belirlendiğine dikkat

çekilecektir. Bu bağlamda, Kırgız ve Tacikler arasındaki

gerginliğin Tacikistan’ın kuzeyinde bulunan İsfara bölgesinde ve

Kırgızistan’ın içinde yer alan ancak Tacikistan’a ait olan 30,000

kadar nüfuslu bir toprak olan Voruk’ta yoğunlaştığı, Bişkek ve

Duşanbe Voruk’un nerede başlayıp nerede bittiği üzerinde

anlaşmaya varamadığı ve Voruk’a ulaşımı sağlayan yol üzerinde

her iki ülkenin de kontrol noktalarının bulunduğu tartışılacaktır.

Son çatışmaların yaşandığı Fergana Vadisi’ndeki suyun

paylaşımına ilişkin sürtüşmelerin, su kaynaklarının azalması ve

yeterince verimli olmayan sulama sistemlerinin kullanılması

nedeniyle daha da yoğunlaştığı vurgulanacaktır.

Sonuçtan önce, 2021’de yaşanan ve Üç Gün Savaşı olarak

isimlendirilen çatışmadan sonra taraflar arasında imzalanan

anlaşmayı incelenecektir. Sonuç olarak, çatışmanın çözümünün

sağlanması için bölgedeki kaynakların adil kullanımı için

uzlaşmaya varılması, su kaynaklarının daha verimli kullanılması

ve Kırgızlar ve Tacikler arasında güvenin sağlanması gerektiğini

tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Kırgızistan, Tacikistan, Üç Gün Savaşı,

Sınır Çatışması, Su Kaynakları

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları

SKA 17: Amaçlar için Ortaklıklar

Atıf için künye

Aydın, G. (2021). Üç Gün Savaşı: Kırgızistan ve Tacikistan arasında 2021’de Yaşanan Sınır Çatışmaları. 4. Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Kongresi, Trabzon (ss. 52–53).

BibTeX

@inproceedings{aydin2021-109670,
  author = {Aydın, Gülşen},
  title = {Üç Gün Savaşı: Kırgızistan ve Tacikistan arasında 2021’de Yaşanan Sınır Çatışmaları},
  booktitle = {4. Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Kongresi},
  address = {Trabzon},
  year = {2021},
  pages = {52--53},
  url = {https://akademik.atauni.edu.tr/yayinlar/109670-uc-gun-savasi-kirgizistan-ve-tacikistan-arasinda-2021de-yasanan-sinir}
}