İnsan Kaynakları Yönetiminde Çalışan Memnuniyeti

Günümüzde insan kaynakları bir örgütün en değerli, vazgeçilmez, taklit

edilmez özelliklerinden kabul edilmektedir. İnsan kaynağı bu değerini

kazanabilmek için zaman içinde koşulları birbirleriyle kıyaslanamayacak çalışma

koşullarına maruz kalmıştır. İnsan unsurunun göz ardı edildiği, örgütlerin de tam

ayarlı çalışan bir makine olarak görüldüğü anlayışla, 1929 Dünya Ekonomik Krizi

ardından yaşanan işsizlik, iş görenlerin içine düştüğü yaşam güçlükleri Endüstri

Devriminin ortaya çıkardığı çalışma yaşamı biçimindeki eksikliklerinin fark

edilmesini sağlamıştır. Çalışma koşullarının salt üretime yönelik olmaktan çıkıp

çevreye ve insana odaklanmaya başlamasıyla birlikte insan kaynağı için insana

yakışır iş ve çalışma ortamı gibi kavramlar çalışma hayatında sorgulanmaya

başlamıştır. Bu sorgulama çalışma hayatından, koşullarından ve yapılan işten

duyulan memnuniyeti de içermektedir.

Endüstri Devriminden günümüze kadar insan kaynağının işletmeler

açısından önemi zaman içerisinde hâkim olan işletmecilik ya da yönetim

anlayışlarına göre değişiklik göstermiştir. Yaşanan teknolojik gelişmeler, ticaretin

yaygınlaşması, toplumsal ihtiyaçların değişmesi, sosyo-kültürel dönüşümler bu

değişikliklerin yaşanmasında etkili olmuştur. Endüstri Devriminden ardından, 17.

ve 19. Yüzyıllar arasında genel kabul gören yaklaşım insanı ve evreni açıklamakta

saat gibi işleyen bir makine metaforunu kullanan; savunucuları arasında

Descartes, Mettrie, Boyle ve Kepler gibi düşünürlerin yer aldığı bilimsel

yaklaşımdır. Bu yaklaşım insan davranış ve tutumları üzerinde çeşitli kurallar ve

ilkelerle standartlaşma, uzmanlaşma gibi kavramlara önem vermiştir. Çalışma

yerindeki tüm unsurların birbiriyle adeta bir makinenin dişlileri gibi uyumlu ve

yoğunlaştırılmış şekilde çalışması beklenmiş, insan unsuruna üretim aşamalarında

kendine ait eşsiz ve tek bir şeye sahip olmanın değerini; başka bir deyişle

emeklerinin değerini feda etmeleri benimsetilmiştir.

Çalışma hayatında insan davranışlarının sonuçlarının araştırma konusu

yapıldığı Hawthorne araştırmaları ile iş ortamının sosyal ve psikolojik koşullarının

fiziksel koşullardan daha etkili olduğu, çalışma ortamının sadece bir fabrika olmadığı, bireysel davranışların ve grupsal etkilerin çalışma hayatında göz ardı

edildiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu sonuçlar insan unsurunun ayrıca

değerlendirilmesi gerekliliğinin bilimsel olarak ilk ortaya koyuluşudur. Elton

Mayo’nun çalışma hayatına sosyolojik ve psikolojik unsurların etkisinin incelediği

çalışmalarıyla monotonluk, bıkkınlık ve tükenmişlik kavramları gündeme

gelmiştir. Bu bakış açısıyla insan ilişkileri ekolü kurulmuştur. İnsan ilişkileri ekolü

bilimsel yönetim yaklaşımını insana yöneltmiştir. Yönetimde davranışsal

yaklaşımla birlikte, sistemsel olarak değerlendirilen çalışma hayatı, örgütleri

sosyal sistemler ve insan unsurunu da bu sistemin en önemli unsuru olarak

görülmüştür. Genel Sistem Kuramı çerçevesinde insanın dünyayı düzenli bir

kozmos olarak açıklaması, yönetimsel açıdan örgütlerin mekanik olarak

sınırlarının ötesinde değerlendirilmesine, organik yaklaşımlarla kapalı bir sistem

olma düşüncesinden açık bir sistem olarak değerlendirilmelerine ön ayak

olmuştur. Sistem yaklaşımının üretim sürecindeki her sistemin yapısal olarak

birbirinden bağımsız alt sistemler olarak değerlendirmesi sistemler arasındaki

etkileşimin önemini ortaya çıkarmıştır. Üretim sürecindeki her sistemin içsel ve

dışsal faktörlerle etkileşim halinde olmaları gerekliliği içsel fonksiyon olan insan

unsurunun ihtiyaçlarının da dikkate alınması eğilimini artırmıştır. Böylece insan

kaynakları yönetimi felsefesinin çalışan tatmini, örgütsel aidiyet, kendini

gerçekleştirme, örgüt kültürünü benimseme gibi işlevlerle bireysel çalışma

disiplinini örgütle bütünleştirme amacına hizmet vermesi mümkün olmuştur.