OLTUDA YAPILAN OYALARIN YÖRE KÜLTÜRÜ AÇISINDAN İNCELENMESİ VE GÜNÜMÜZ KIYAFETLERİNDEN YELEKLER ÜZERİNE UYGULANABİLİRLİĞİ

Geleneksel el sanatları, toplumların kültürel kimliğini ve tarihsel birikimini yansıtan en

önemli somut olmayan kültürel miras unsurlarından biridir. Anadolu, yüzyıllar boyunca farklı

uygarlıklara ev sahipliği yapmış ve zengin bir el sanatları kültürü oluşturmuştur. Bu kültürel

mirasın önemli örneklerinden biri olan oyalar, kadınların günlük yaşamında hem süsleme hem

de duygu ve düşüncelerini sembolik olarak ifade etme aracı olarak kullanılmıştır. Oyalar;

yapım tekniği ve kullanılan malzemeye göre iğne, tığ, mekik, firkete, boncuk oyaları gibi

farklı türlere ayrılmakta, ayrıca bitkisel, geometrik, nesneli ve figüratif motiflerle

zenginleşmektedir. Oyalar süsledikleri giyim eşyalarının dışında sevgi, sitem, iyilik, kötülük

gibi mesajlar da içermekte ve bazı yörelerde; Ecevit’in bıyığı, kiraz oya, kelebek oya,

domates oya, dut oya, papatya oya gibi çeşitli isimler almaktadır.

Bu proje kapsamında Erzurum ili Oltu ilçesinde üretilen geleneksel oyalar yöre kültürü

açısından incelenmiş, gerçekleştirilen saha çalışmaları ve literatür araştırmaları sonucunda 22

adet oya örneği belirlenerek teknik, motif ve kompozisyon özellikleri bakımından

değerlendirilmiştir. Seçilen oyalar geleneksel üretim teknikleri korunarak yeniden üretilmiştir.

Araştırmanın uygulama aşamasında yeniden üretilen oyalar 25 farklı yelek tasarımlarına

entegre edilerek özgün prototipler geliştirilmiştir.

Proje sonucunda Oltu oyalarının yalnızca yazma ve tülbent kenarı süslemesi olarak değil,

günümüz dış giyim ürünlerinden biri olan yeleklerde de estetik, işlevsel ve uygulanabilir bir

tasarım unsuru olarak kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Geliştirilen tasarımlar, geleneksel

el sanatlarının modern giyim anlayışıyla bütünleştirilebileceğini göstermiş; böylece Oltu

oyalarının korunmasına, sürdürülebilirliğinin desteklenmesine ve kültürel mirasın gelecek

kuşaklara aktarılmasına katkı sağlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında oluşturulan tasarımların

giyim sektöründe yeni kullanım alanları oluşturabileceği ve yöresel el sanatlarının ekonomik

değer kazanmasına katkı sunabileceği değerlendirilmiştir.