Emeğimiz, Ekmeğimiz çöp olmasın…

ÖZET:

İnsanoğlunun en temel ihtiyaçlarından biri olan beslenme; “bireyin mevcut sağlığı ve

yaşam kalitesinin sürdürülebilirliğini sağlamak, beden gelişimini tamamlamak için ihtiyacı olan

besin öğelerinin, yeterli ve dengeli miktarlarda, uygun zamanlarda almak için bilinçli yapılması

gereken bir eylem” olarak tanımlanmaktadır.1 Yerleşik hayata geçilmeden avlanarak beslenen

insanların, yerleşik hayata geçiş ile birlikte tükettikleri besinler çeşitlenmiştir. Bu çeşitlerin en

önemlisi 9 bin yıl önce üretilen buğdaydan2 yaklaşık 8 bin yıl önce yapılan ekmektir.3

Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yapılan bir araştırma Türkiye'de her yıl 7,7

milyon tondan fazla gıdanın israf edildiğine işaret ediyor. 2021 BM Gıda İsrafı Endeksi Raporu'na

göre Türkiye'de her yıl kişi başına 93 kilogram yiyecek çöpe atılıyor. Türkiye dünya genelinde en

fazla gıdanın israf edildiği ülkeler arasında yer alıyor. Rapora göre dünya genelinde her yıl toplam

931 milyon ton gıda israf ediliyor.

Bu, küresel çapta perakende satış noktaları, evler ve restoranlarda tüketime hazır gıdanın

yüzde 17'sinin doğrudan çöpe gitmesi anlamına geliyor.4

Dünyanın en fazla buğday üreten ülkelerinden birisi olan Türkiye, aynı zamanda en fazla

ekmek tüketen ülke konumundadır. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin yapmış olduğu bir çalışma ile

Türkiye’deki ekmek üretimi, tüketimi ve ekmek israfı boyutlan saptanıp, değişik kesimlerdeki

fertlerin ekmek ile ilgili tutum ve davranışları belirleyen ve israfın önlenmesi için nelerin

yapılabileceği konusunda değerlendirmeler yapılmıştır.

Ekmek israfı... Literatürde genellikle üretilen ekmeğin amacı (insan gıdası) dışında

tüketilmesi veya tüketilemeden çöpe atılması olarak tanımlanmaktadır. Maalesef günlük

üretilmiş ekmeklerin 2. 44 milyon tanesi, henüz satılmadan üretim yerlerinde israf edilmektedir.

Günlük olarak israf edilen ekmek, üretilen ekmeğin neredeyse %5’i civarındadır. İsrafın temel

bileşenleri arasında ekmeğin fırınlarda fazla üretilmesi, yemekli kurum veya hanelere ihtiyaçtan

fazlasının alınması, artan veya bayatlayan ekmeğin uygun yöntemlerde muhafaza edilmemesi ya

da yemek türlerinde kullanılmaması sayılabilir.5

Tüketicilerin büyük bir kısmının ekmeği israf ettiği, Ekmeğin tüketici geliri içinde payının

düşük olması ve tüketicilerin rahatlıkla temin edebilirliği ekmek israfının en önemli nedenlerinden

sayılabilir. Gerek aile ekonomisi gerek milli servetimiz olarak ülke ekonomisine zararı göz önüne

alındığında; israfın önüne geçmek için, başta kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum kuruluşları

olmak üzere, ekmeğin bozulmaması için muhafaza edilme şartları, bayat ekmeklerimizin

3

değerlendirme yöntemleri gibi hususlarda tüketicilere bilgi veren seminerler düzenlenebilir,

broşür ve liflet dağıtarak farkındalık oluşturma ortamı oluşturulabilir. Ayrıca yapılabilecek kamu

spotları ile tüketicileri bilinçlendirme çalışmaları da israfın azalmasına yardımcı olabilir. 6

Özetle ekmek israfını hiç kimse onaylamamakta ve kötü bir alışkanlık olarak

nitelendirmektedir. Buna rağmen üretilen ekmeğin neredeyse %5’i israf edilmektedir. İsraf edilen

ekmeklerle yaklaşık olarak yılda 7 milyon $ fakirleşmekteyiz. Kişi başına günlük tüketim ortalaması

333 gr olduğuna kabul edilirse; yaklaşık 3,5 – 4 milyonluk nüfuslu bir ilimizin ekmeğini her gün

israf etmekteyiz.5

Bu projeyi MYO bünyesindeki bazı öğrencilerimizle gerçekleştirdiğimiz için, proje

öğrencilerimizin ikamet ettikleri yörelere ait, bayat ekmek ile yapılabilen yemek, çorba ve tatlı

gibi ürünler ile bayat ekmeklerin israf edilmemesi hedeflenmektedir.

Bu proje Atatürk Üniversitesi Toplumsal Duyarlılık Projeleri tarafından desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler: israf, Bayat Ekmek israfı ve maliyeti, Bayat ekmekli yemekler, Yöresel ürünler, emeğimiz

ekmeğimiz çöp olmasın,