Engelsiz Fen Eğitimi EFE İlköğretim 6 Sınıf Görme Engelli Öğrencilere Etkili Fen Öğretimine Yönelik Bir Öğretim Tasarımı ve Değerlendirme

Bireylere daha iyi bir

eğitim verebilmek amacıyla günümüz eğitim sistemleri sürekli değişmekte ve

gelişmektedir. Bu değişim ve gelişim sadece normal gelişim gösteren bireyleri

değil aynı zamanda özel eğitime ihtiyacı olan bireyleri de hedef almaktadır. Bu

bireylere verilen eğitimde çeşitli uyarlamalar yapılarak bireylerin sürece

dâhil olmaları amaçlanmaktadır. Ancak, herhangi bir yetersizliği olan bireylerin eğitim

sürecinde yaşadıkları bazı dezavantajlar nedeni ile özel eğitim uygulamalarından yeterince yararlanamadığı

da bilinen bir gerçektir. <o:p></o:p>

Göz, öğrenmenin temelini

oluşturan ve çevredeki uyaranları algılamada en çok kullanılan duyu organıdır.

Bireyler, bilgilerin %80-85’ini görme duyusunu kullanarak elde etmektedirler.

Bu yüzden görme duyusunda yaşanan herhangi bir aksaklık, öğrenme sürecini ve

günlük yaşam becerilerini olumsuz etkilemektedir. Görme yetersizliği olan

öğrenciler, özellikle görsel bilgilerin yoğun olarak kullanıldığı ve soyut

kavramların ağırlıkta olduğu fen derslerinde gören öğrencilere göre bilişsel ve

duyuşsal gelişim açılarından dezavantajlı duruma düşmektedirler. Görme

yetersizliği olan öğrencilerin yaşadıkları bu olumsuz durumları ortadan

kaldırmak amacıyla dersler işlenirken kullanılan materyal, etkinlik, öğretim

planı, öğretim yöntem ve tekniklerinde görme dışındaki diğer duyulara da hitap

edilebilecek uyarlamalar yapılmalıdır. Bu sayede görme yetersizliği olan

öğrencilere fen kavramları etkili bir şekilde öğretilebilecek ve öğrenmelerin

kalıcılığı sağlanacaktır.<o:p></o:p>

Bu projede, ilköğretim 5. ve 6. sınıf görme

yetersizliği olan öğrencilerin Fen Bilimleri dersine yönelik öğrenme

ihtiyaçları belirlenerek, 6. sınıfta farklı öğrenme alanlarından (Canlılar ve

Hayat, Madde ve Değişim, Fiziksel Olaylar) seçilen ünitelerde (Bitki ve Hayvanlarda

Üreme, Büyüme ve Gelişme; Madde ve Isı; Elektriğin İletimi) yer alan temel fen kavramlarının etkili

öğretimini sağlamak amacıyla bir öğretim modeli tasarlanıp bu modelin

kullanışlılığı ve öğrencilerde kavram öğrenmeye etkisi incelenmiştir. <o:p></o:p>

Proje, Tasarım Tabanlı Araştırma (TTA) yöntemi kullanılarak

üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Projenin ilk

aşamasında görme yetersizliği olan öğrencilerin fen öğrenimi konusundaki

bireysel öğrenme ihtiyaçlarının tespiti ve ilgili ünitelerdeki temel fen kavramlarını

anlama düzeylerini belirlemeye yönelik bir betimleyici durum çalışması

yapılmıştır. Bu kapsamda sınıf içi gözlemler ve yarı-yapılandırılmış öğrenci ve

öğretmen görüşmeleri yapılarak ihtiyaç analizi raporu hazırlanmıştır. İkinci aşamada, belirlenen ihtiyaçların karşılanabilmesi

amacıyla ADDIE öğretim tasarım modeli kullanılarak ilgili ünitelerdeki temel

fen kavramlarına yönelik öğretim materyal ve etkinlikleri tasarlanıp bu

materyal ve etkinlikler görme yetersizliği olan öğrencilere uygulanmıştır. Üçüncü

aşamada ise tasarımın kullanışlılığı, uygulanabilirliği ve kavram

öğrenimine olan katkısı; sınıf içi gözlemler, yarı-yapılandırılmış

öğrenci-öğretmen görüşmeleri, fene yönelik tutum-motivasyon ölçekleri ve başarı

testleri aracılığıyla değerlendirilmiştir.<o:p></o:p>

Projenin çalışma grubu, Erzurum Yakutiye Görme Engelliler

Ortaokulu’nda öğrenim gören öğrenciler arasından amaçlı örneklem ile

belirlenmiştir. İlk aşamada 2014-2015 öğretim yılında 6. sınıfta öğrenim gören

altı öğrenci (biri ileri düzeyde az gören, beşi az gören); ikinci aşamada ise

2015-2016 öğretim yılında 6. sınıfta öğrenim gören dokuz öğrenci (ikisi hiç

görmeyen, ikisi ileri düzeyde az gören ve beşi az gören) olmak üzere toplam 15

öğrenci ile çalışılmıştır. <o:p></o:p>

Proje sonucunda elde edilen bulgulara göre:

öğrencilerin görme düzeyleri ve bireysel öğrenme ihtiyaçları dikkate alınarak

geliştirilen öğretim tasarımının görme yetersizliği olan öğrencilerin fen

öğrenimine yönelik ihtiyaçlarını gidermeye katkı sağladığı, kavram öğrenme

süreçlerinde başarıyı arttırdığı, tasarlanan etkinlik ve materyallerin öğrenci

öğrenmelerini desteklediği görülmüştür. Ayrıca uygulama sürecinde öğrenci

yetersizliklerine uygun araç-gereç ve materyaller kullanılarak gerçekleştirilen

etkinlikler sayesinde öğrencilerin Fen Bilimleri dersine karşı tutum ve

motivasyonlarında olumlu etkileri gözlemlenmiştir.

Tam rapor TR DİZİN TÜBİTAK Projeler veritabanından erişilebilir.