EKONOMİK BÜYÜME VE KARBONDİOKSİT EMİSYONU ARASINDAKİ İLİŞKİDE ÇEVRESEL KUZNETS EĞRİSİ HİPOTEZİNİN E7 ÜLKELERİ İÇİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

ÖZET<o:p></o:p>

Kimyasalların

ve atıkların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza

indirgeyecek sorumlu bir üretimin gerçekleştirilmesi, Birleşmiş Milletler’in

(BM) belirlediği Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları arasında yerini almıştır

(SDG-12: Sorumlu Üretim ve Tüketim). Dünyada son yıllarda yapılan ampirik

çalışmaların önemli bir bölümü, karbondioksit emisyonu ile ekonomik büyüme

arasındaki ilişkinin ters ‘U’ şeklinde bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu

çalışmadaki temel amaç ise 1965-2021 dönemini kapsayan zaman serisini

kullanarak Türkiye ve diğer E7 ülkelerinde karbondioksit emisyonu ile ekonomik

büyüme arasındaki ilişkinin yönünü ve mahiyetini belirlemektir. Çalışmada

karbondioksit emisyonu-gelir arasındaki ilişkide kuadratik form, alternatif

spesifikasyonlara karşı sınanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi ifade eden

genel bir Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) modeli kurulmuş ve bu modele

karbondioksit emisyonu üzerinde doğrudan etkisinin olabileceği düşünülen dört

değişken (fosil yakıt tüketimi, alternatif enerji tüketimi, hizmet sektörünün

katma değeri, doğrudan yabancı yatırım net girişleri) dahil edilmiştir.

Serilerin durağanlık seviyesini belirlemek için Kwiatkowski, Phillips, Scmidth

ve Shin (KPSS) ve Zivot-Andrews (ZA) birim kök testlerinin uygulandığı

çalışmada, genel ÇKE modelinden türetilen altı model spesifikasyonuna ait

regresyon tahmin sonuçları ve değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkilerinin

araştırıldığı Ardışık Bağlanımlı Dağıtılmış Gecikme (Autoregressive Distributed

Lag, ARDL) Sınır Testi sonuçları baz alınarak E7 ülkeleri için en uygun

çevre-gelir modelleri seçilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda karbondioksit

emisyonu-gelir ilişki biçimi, Türkiye ve Hindistan için ‘N’, Çin için ‘U’ ve

Rusya için ise ters ‘N’ şeklinde tespit edilmiştir. Brezilya ve Meksika için

karbondioksit emisyonu-gelir ilişkisinde artan lineer formda bir ilişki

biçiminin ortaya çıktığı görülmüş olup söz konusu değişkenler arasında ÇKE

hipotezi (ters ‘U’ ilişkisi) sadece Endonezya için geçerli bulunmuştur.<o:p></o:p>

Anahtar Kelimeler: Karbondioksit Emisyonu, Ekonomik Büyüme, Sürdürülebilirlik, ÇKE

Hipotezi, Birim Kök Testi, ARDL Sınır Testi